Lyric Audio LS2

Onbekend maakt onbemind

De Luidsprekers van Nederlandse komaf onder de naam LyricAudio zijn relatief onbekend. Ooit zijn de luidsprekers onder deze naam ontwikkeld door Rendolf Zeeman en door hem gebouwd met een hoog kwaliteitsoogmerk en in een hoog marktsegment ingedeeld. Het was de bedoeling High End prestaties in handgemaakte, kleine series te verpakken om later grotere productie aantallen op professionele wijze te fabriceren.

Bekend maakt bemind

De handmatige bouw van complexe kasten en filters had Rendolf reeds eerder aan de hand gehad bij de bouw van de fameuze VandenHul Monitor luidsprekers. Dit zijn ingewikkeld vormgegeven kasten met transmissielijnen, gescheiden compartimenten en een multi-weg speakerbezetting. Dit ontwerp van de vermaarde tekentafel van Van den Hul werd goed ontvangen, maar het bouwen van de luidsprekers was kostbaar en arbeidsintensief. Grote aantallen van deze 55 kilo zware kolos zijn er niet gemaakt. Ik heb in de beginjaren 80 van de vorige eeuw een speciale versie laten bouwen met dubbele aansluitposten voor bi-wiring of bi-amping. Het bouwen van deze monitor was een leerschool voor Rendolf waaruit hij concludeerde;

1 De kast moet zo min mogelijk verschillende vlakken bevatten.

2 Het filter zonder besparingen opzetten en ingieten in hars.

3 Afwerking zo strak en simpel mogelijk met kostbare uitstraling.

Vervolg

Met deze verworven ideeën kwam de merklijn LyricAudio tot stand. Van dit merk ken ik alleen de LS2. Als grootste model heeft een LS1 bestaan en een kleinere LS3 of 4 heeft ook het licht gezien. De LS2 is een klassiek ogend drieweg systeem met een basreflex poort aan de voorkant. De kast is met de hoogte van 105 cm vrij groot, maar oogt niet erg groot door de slimme keus van een smalle en diepe vorm met afgehoekte ribben. Ik vind de kastverhoudingen smaakvol en zo ook de afwerking met zwart doek rondom en twee forse platen aan de boven- en onderkant.

Verder en theorie

De smaakvolle eenvoudige kolomluidspreker verbergt echter een aantal bijzonderheden. Binnen in de kast zit een vierde luidspreker en de kast is verdeeld in compartimenten middels schuin geplaatste schotten. De compartimenten bevatten zodoende geen parallel geplaatste vlakken en dus worden staande golven vermeden.

De vierde luidspreker midden in de kast vormt de basis voor een isobarisch bassysteem, in navolging van de Linn Isobaric. De bedoeling is dat de twee achter elkaar opgestelde bas luidsprekers ieder een gelijke ‘lucht-belasting’ voor en achter de conus ‘merken’. Een bassysteem gebaseerd op een enkele luidspreker ziet meestal een vrije ruimte voor en een kastbelasting achter de conus. Niet zo in een isobarisch systeem. De externe luidspreker in de LS2 ziet achter zich ‘niets’ omdat er geen vaste kastvorm met reflecterende wanden achter bestaat, maar een meebewegende kastruimte. Er kleven echter wel wat beperkingen aan deze theorie. Er is namelijk nog steeds een kastvorm en die heeft weldegelijk invloed. De lucht tussen de twee luidsprekers comprimeert en expandeert onder invloed van de drukken die worden opgebouwd door de conussen en er zijn ook nog looptijdverschillen van de twee conussen tot elkaar. Tevens is te beargumenteren dat de binnenin de kast geplaatste luidspreker een ongelijke ‘lucht-belasting’ op de conus ondervind. Echter, de vervorming die ontstaat door asymmetrisch gedrag van deze luidspreker is van minder betekenis, omdat deze unit niet direct wordt beluisterd door de luisteraar. Tot zover wat achtergrond. Intrigerend, dit alles.

Mijn exemplaar

Mijn exemplaren hebben het euvel waardoor ongetwijfeld veel LyricAudio luisprekers door de knieën zijn gegaan; de rubber randen van de Vifa basunits verteren onbedwingbaar met het vervliegen van de jaren. Voor een vriendenprijsje kreeg ik de luidsprekers met de mededeling; “die units moet je laten repareren!” Ik had er wel oren naar omdat Audiofriends voor het zelf repareren van rubber randen een betaalbare optie levert. En ik zocht een luidspreker om mijn na jaren verzamelen gereedgekomen Nakamichi System One te complementeren in bijpassende stijl. De hoge slanke kast van de LyricAudio sluit mooi aan op de slanke vorm van de System One. Daarover volgt meer in een ander verhaal.

Ontbrekende onderdelen

Helaas bleek er meer aan de hand dan verteerde rubberen centreerranden. De afgebroken apparatenklem op een van de luidsprekers is nauwelijks het noemen waard en is eenvoudig te vervangen. De luidsprekers demonterend viel me op dat één exemplaar nog helemaal origineel dicht zat. Nog nooit geopend dus, concludeerde ik. De ander wel, en daarvan viel me op dat de kast erg leeg was. Waar was die luidspreker binnenin de kast voor het isobarisch systeem? En ook aan de buitenkant wachtte me een verassing. De originele Vifa P21 met verteerde rand was vervangen door een Celestion met vergelijkbare omvang. Het andere luidsprekerexemplaar bevatte zoals verwacht twee Vifa’s met geheel verteerde randen. Nu had ik dus drie ongelijke en defecte luidsprekereenheden, waar het vier Vifa’s hadden moeten zijn. Het simpele vervangen van vier randen begon een minder simpel verhaal te worden.

Herstel en aanvulling

Bij de luidspreker specialist werd het duidelijk dat de P21 nog steeds in het leveringsprogramma van fabrikant Vifa is opgenomen en ziet er onveranderd uit. Nauwkeurig vergelijkend blijkt dat het sterke aluminium frame inmiddels is vervangen door een even sterk en gelijkvormig kunsthars frame, de rubberen rand is wat smaller geworden en de stofkap is van zachter materiaal gemaakt. Ik vind de nieuwe P21 units van Vifa fraai en de grote magneten scheppen vertrouwen. Zou ik gelijk maar vier nieuwe Vifa’s inslaan? Twijfelend heb ik toch maar twee exemplaren gekocht. Een deel van het plezier zit in het herstel van de oude units en dus heb ik voor de twee verteerde randen de Audiofriends herstelkit besteld.

De gebruiksaanwijzing bij de herstelkit geeft geïllustreerd aan hoe te werk te gaan bij het verwijderen van de oude, verteerde randen en het verlijmen van de nieuwe. Het doel van de werkwijze in het oog houdend heb ik echter een afwijkende wijze van het centreren van de conus toegepast. Ik heb vermeden de stofkap te verwijderen van de spreekspoel omdat de stofkap in de oude Vifa erg hard is en ik de kans op beschadiging bij het lossnijden te hoog achtte. Het centreren en fixeren van de spreekspoel heb ik buitenom de conus uitgevoerd met kleine dopjes.

Bij het verlijmen heb ik redelijk wat lijm gebruikt en niet te veel uit laten drogen vooraf de montage. Door de nog zachte lijm kon ik nog heel voorzichtig de randen op de juiste plaats schuiven en trok eventuele spanning op de randen vanzelf weg. Goed laten drogen leverde het verlangde resultaat op en 4 bruikbare Vifa ’s konden weer in de kasten worden geplaatst. De randen van de herstelde exemplaren zien er iets anders uit dan die van de nagelnieuwe versie van de 21^e eeuw. Hoeveel effect hiervan doorwerkt op de weegave eigenschappen is moeilijk in te schatten.

Omdat ik wel degelijk rekening houd met verschillen in weergave heb ik gekozen voor een gelijke bezetting van eenheden in de linker en rechter luidspreker. Omdat de nieuwe units fabrieksmatig met moderne marges zijn gebouwd heb ik deze units gekozen om voorin de kast te plaatsen, waarvan het meeste geluid naar de luisteraar straalt. De twee door mij herstelde eenheden heb ik na uitgebreide test binnen in de Lyric kasten geplaatst en toen kon het luisteren beginnen. Omdat ik de kasten alleen met defecte en ontbrekende basunits had kunnen beluisteren was ik erg nieuwsgierig naar de eerste luistermomenten met deze 20 jaar oude luidspreker. En dat viel niet tegen. Dat de 40 kilogram zware en sterke kast niet veel kleuring geeft had ik wel gehoopt. Dat het nivo van kleuring zo laag zou zijn dat er totaal geen behoefte aan dempingmateriaal in de basreflex ruimte bestaat had ik onderschat. Maar dit werkt voortreffelijk. Het laag, aangestuurd door de dubbele krachtbron per kast, is kernachtig, mooi getekend en loopt redelijk ver door.

Het hoog en het middengebied klinken helder en neutraal zonder schelle kwaliteiten of hardheid. De luidspreker klinkt buitengewoon goed gecontroleerd en neutraal, beter dan de meeste luidsprekers die ik ken. De LS2 is geen elektrostaat en de middentonen van de LyricAudio boeten wel iets aan neutraliteit in ten opzichte van dit type weergevers, maar met een kleiner verschil dan de meeste meerweg conussystemen. En de LyricAudio LS2 kan behoorlijk hoge geluidsniveaus weergeven zonder snel luistermoeheid op te leveren.

Het ruimtelijke geluid vormt een sterk punt en daarin herken ik de meerwaarde die Rendolf Zeeman aan deze luidspreker heeft gegeven ten opzichte van de concurrentie. Hierin herken ik het “high end stempel” en de bedoeling van deze luidspreker. De plaats waarop de luidsprekers worden opgesteld vormt geen bijzonder grote invloed en dus kon ik probleemloos naar muziek luisteren. Zoals bedoeld vormt de LyricAudio bij mij een combinatie met een Nakamichi installatie uit de jaren 70. In deze combinatie, met de Nakamichi 620 eindversterker, heb ik met verbazing zitten luisteren naar een neutraal, ruimtelijk en diep geluid. Deze LyricAudio set kan met verve weer 20 jaar vooruit !